คุณเห็นหุ้นธนาคารสองตัว ตัวแรกซื้อขายที่ 0.8 เท่าของทุนในบัญชี อีกตัวอยู่ที่ 2 เท่า เลขน้อยกว่าดูเหมือนถูกกว่า แต่ถ้าบริษัทแรกทำกำไรจากเงินก้อนนั้นได้น้อยและมีหนี้เสียเพิ่ม ราคาต่ำอาจมีเหตุผล อัตราส่วนนี้ช่วยเริ่มคำถามเรื่องราคาได้ดี แต่ไม่ควรเป็นคำตอบสุดท้าย ตัวเลขต้องอ่านคู่กับคุณภาพของทุนและความสามารถในการทำกำไร
เลขต่ำจึงเป็นเพียงคำชวนให้ตรวจต่อ ไม่ใช่ตรารับรองว่าหุ้นถูก
P/BV บอกว่าราคาหุ้นเป็นกี่เท่าของทุนต่อหุ้น
P/BV คือตัวเลขที่บอกว่าราคาหุ้นเป็นกี่เท่าของทุนในบัญชีต่อหุ้น
มูลค่าทางบัญชีคือเงินของเจ้าของที่เหลือตามบัญชีหลังนำสินทรัพย์มาหักหนี้สิน สินทรัพย์คือสิ่งที่บริษัทมีหรือมีสิทธิได้รับ หนี้สินคือภาระที่ต้องจ่าย และส่วนของผู้ถือหุ้นคือส่วนที่เหลือเป็นของเจ้าของบริษัท ตัวเลขทั้งหมดอยู่ในรายงานและเปลี่ยนได้ทุกงวด จึงต้องตรวจวันที่ของข้อมูลให้ตรงกันก่อนนำราคาหุ้นมาหาร
P/BV = ราคาหุ้น / มูลค่าทางบัญชีต่อหุ้น
สมมติบริษัท A มีสินทรัพย์ 100,000 บาท หนี้สิน 60,000 บาท จึงเหลือส่วนของผู้ถือหุ้น 40,000 บาท หากมีหุ้น 4,000 หุ้น มูลค่าทางบัญชีต่อหุ้นเท่ากับ 10 บาท และเมื่อราคาหุ้นอยู่ที่ 15 บาท ค่า P/BV เท่ากับ 15 / 10 = 1.5 เท่า
ค่า 1.5 เท่าหมายความว่าตลาดให้ราคาหุ้นสูงกว่าทุนตามบัญชี 50% ไม่ได้แปลว่าคุณจะได้เงินคืน 10 บาทต่อหุ้นหากบริษัทปิดกิจการจริง เพราะราคาขายทรัพย์สิน ค่าใช้จ่ายในการปิดกิจการ และหนี้ที่เพิ่งพบอาจทำให้เงินเหลือไม่เท่าตัวเลขในงบ
P/BV ต่ำกว่าหนึ่งเท่าอาจถูก หรืออาจเป็นสัญญาณเตือน
เมื่อ P/BV ต่ำกว่า 1 เท่า ตลาดกำลังให้ราคาบริษัทต่ำกว่าทุนในบัญชี สาเหตุอาจเป็นเพราะคนมองว่าบริษัททำกำไรจากทุนได้ไม่ดี สินทรัพย์บางก้อนมีคุณภาพต่ำ หรือกำลังจะเกิดขาดทุนที่ยังไม่สะท้อนเต็มในงบ
สมมติบริษัท B มีทุน 50,000 บาท หุ้น 5,000 หุ้น จึงมีทุนต่อหุ้น 10 บาท ราคาตลาด 7 บาททำให้ P/BV เท่ากับ 0.7 เท่า ถ้าปีถัดมาบริษัทขาดทุน 20,000 บาท ทุนจะเหลือ 30,000 บาทหรือ 6 บาทต่อหุ้น ราคาที่เคยดูต่ำกว่าทุนเพียง 7 บาทจึงไม่ได้มีส่วนเผื่อมากอย่างที่คิด
ในทางกลับกัน บริษัทที่ทุนแข็งแรงแต่เจอปัญหาชั่วคราวอาจซื้อขายต่ำกว่าหนึ่งเท่าได้เหมือนกัน คุณต้องแยกด้วยคำถามว่า “ทุนก้อนนี้ยังสร้างกำไรได้ไหม” และ “มีรายการใดกำลังทำให้ทุนลดลง”
ค่าสูงมีเหตุผลได้เมื่อบริษัทใช้ทุนเก่ง
ROE คืออัตราผลตอบแทนผู้ถือหุ้น หมายถึงสัดส่วนกำไรที่บริษัททำได้จากเงินของเจ้าของ บริษัทที่รักษา ROE สูงได้โดยไม่พึ่งหนี้มาก มักได้รับ P/BV สูงกว่า เพราะทุนหนึ่งบาทสร้างกำไรได้มากกว่า
ลองเทียบบริษัทสมมติสองแห่งที่มีทุน 100,000 บาทเท่ากัน บริษัท C ทำกำไร 5,000 บาทจึงมี ROE 5% ส่วนอีกบริษัทหนึ่งทำกำไร 20,000 บาทจึงมี ROE 20% ถ้าคุณจ่ายราคาเท่าทุนให้ทั้งคู่ คุณกำลังซื้อกำลังทำเงินที่ต่างกันถึง 4 เท่า ตลาดจึงไม่จำเป็นต้องให้ P/BV เท่ากัน
ความเชื่อมโยงนี้เขียนเป็นสูตรสั้น ๆ ได้ โดย P/E คือการเทียบราคาหุ้นกับกำไรต่อหุ้น และตัว ROE ในสูตรต้องเขียนเป็นทศนิยม ไม่ใช่ตัวเลขเปอร์เซ็นต์
P/BV = ROE (ในรูปทศนิยม) คูณ P/E
เช่น ROE 20% เขียนเป็นทศนิยมคือ 0.20 ถ้าหุ้นตัวนั้นซื้อขายกันที่ P/E 10 เท่า ค่า P/BV จะเท่ากับ 0.20 คูณ 10 = 2 เท่า
พออ่านจากสูตรนี้ คุณจะเห็นว่าค่าที่สูงขึ้นไม่ได้มาจากอารมณ์ตลาดอย่างเดียว บริษัทที่ปั้นกำไรจากทุนก้อนเดิมได้มากกว่า ย่อมมีราคาต่อทุนหนึ่งบาทสูงกว่าโดยไม่ต้องแปลว่าแพงเกินจริง
แต่ต้องตรวจว่าผลตอบแทนสูงมาจากธุรกิจจริงหรือจากหนี้ D/E คือสัดส่วนหนี้ต่อทุนของเจ้าของ หาก ROE สูงพร้อม D/E ที่เพิ่มเร็ว บริษัทอาจใช้เงินกู้ช่วยดันผลตอบแทน ผู้ถือหุ้นได้ผลดีขึ้นในปีปกติ แต่รับแรงกระแทกมากขึ้นเมื่อรายได้สะดุด
บทความ ROE ช่วยแยกคุณภาพกำไรจากขนาดทุน และ D/E ช่วยเปิดภาพภาระหนี้ จึงเป็นคู่ประกอบที่ตรงที่สุดของ P/BV
P/BV เหมาะกับธุรกิจที่ทุนในบัญชีมีความหมาย
ตัวเลขนี้มักอ่านง่ายขึ้นในธุรกิจที่สินทรัพย์และทุนเป็นหัวใจ เช่น ธนาคาร ประกัน หรือธุรกิจที่ถือทรัพย์สินจำนวนมาก เพราะงบมีฐานทุนให้เปรียบเทียบอย่างต่อเนื่อง
กับธุรกิจที่คุณค่าหลักมาจากซอฟต์แวร์ แบรนด์ ทีมงาน หรือเครือข่ายลูกค้า ทุนในบัญชีอาจไม่สะท้อนกำลังทำเงินครบ บริษัทที่ใช้ทรัพย์สินน้อยสามารถมี P/BV สูงมากโดยไม่ผิดปกติ ขณะเดียวกันโรงงานที่มีเครื่องจักรจำนวนมากอาจมีทุนสูงแต่เครื่องจักรล้าสมัยและขายจริงได้ต่ำกว่าราคาในบัญชี
อีกจังหวะที่ตัวเลขนี้ช่วยได้คือตอนที่กำไรหายไปหรือแกว่งแรงจนเทียบด้วยกำไรไม่ไหว เมื่อบริษัทขาดทุน ค่า P/E จะไม่มีฐานบวกให้แปลความหมาย แต่ทุนในบัญชียังมีตัวเลขให้จับต้องอยู่ P/BV จึงมักถูกใช้ตั้งต้นกับบริษัทที่กำลังพลิกฟื้น กับธุรกิจที่กำไรขึ้นลงตามรอบ และกับสถาบันการเงินที่งบมีฐานทุนชัดเจน
ก่อนเทียบค่า ให้ทำสามอย่าง:
- เทียบบริษัทที่ทำธุรกิจใกล้กัน
- ดูแนวโน้มทุน กำไร และ ROE หลายปี
- อ่านหมายเหตุว่าทุนก้อนใหญ่ประกอบด้วยอะไร
งบการเงิน คือชุดรายงานที่รวมรายได้ ของที่บริษัทมี หนี้ และเงินสดไว้ด้วยกัน ถ้าต้องการไล่ทีละรายการ คู่มืออ่านงบการเงินช่วยหาทุน หนี้ และสินทรัพย์ จะช่วยจัดลำดับให้ว่าควรเปิดหน้าไหนก่อน
ใช้ P/BV เป็นจุดเริ่ม ไม่ใช่ป้ายราคาถูก
วิธีใช้ที่เป็นระบบคือบันทึก P/BV พร้อมตัวแปรที่อธิบายมัน เช่น ROE แนวโน้มกำไร คุณภาพสินทรัพย์ และหนี้ จากนั้นเทียบย้อนหลังของบริษัทเดียวกันและเทียบกับธุรกิจใกล้กัน
สมมติหุ้นตัวหนึ่งราคา 12 บาท ทุนต่อหุ้น 10 บาท และกำไรต่อหุ้น 0.50 บาท ค่า P/BV เท่ากับ 1.2 เท่า หากอีกบริษัทราคา 18 บาท ทุนต่อหุ้น 10 บาท แต่กำไรต่อหุ้น 2 บาท ค่า 1.8 เท่าอาจไม่ได้แพงกว่าในเชิงคุณภาพ เพราะบริษัทหลังทำกำไรจากทุนก้อนเดียวกันได้มากกว่า
อย่าตั้งเกณฑ์ว่า “ต่ำกว่า 1 เท่าดี” หรือ “เกิน 3 เท่าแพง” โดยไม่ดูธุรกิจ เส้นแบ่งแบบเดียวใช้ไม่ได้กับทุกอุตสาหกรรม และทำให้คุณพลาดคำถามที่สำคัญกว่าเรื่องคุณภาพของทุน
ข้อควรระวังก่อนใช้ P/BV
- ทุนในบัญชีไม่ใช่เงินสดที่พร้อมแจก มูลค่าขายจริงของทรัพย์สินอาจต่างจากตัวเลขในงบ
- ขาดทุนทำให้ฐานทุนหดได้เร็ว ค่า P/BV วันนี้อาจดูต่ำเพราะตลาดคาดว่าทุนจะลดในงวดหน้า
- ROE สูงจากหนี้ต้องอ่านแยก ตรวจ D/E และเงินสดจากธุรกิจก่อนให้ราคาสูงกับผลตอบแทน
- เทียบข้ามอุตสาหกรรมทำให้หลงทาง ธุรกิจที่ใช้โรงงานกับธุรกิจซอฟต์แวร์มีความหมายของทุนต่างกัน
สรุป
- P/BV เทียบราคาหุ้นกับทุนในบัญชีต่อหุ้น
- ค่าต่ำไม่ได้แปลว่าถูก หากทุนกำลังหายหรือทำกำไรได้น้อย
- ค่าสูงมีเหตุผลได้เมื่อบริษัทใช้ทุนสร้างกำไรได้ดีต่อเนื่อง
- อ่าน P/BV คู่กับ ROE หนี้ คุณภาพสินทรัพย์ และแนวโน้มกำไร
- เทียบกับอดีตของบริษัทและธุรกิจใกล้กันเสมอ
อ่านต่อ
- เปรียบเทียบราคาหุ้นกับกำไรแทนการเทียบกับทุน
- ROE บอกว่าบริษัทใช้ทุนของผู้ถือหุ้นเก่งแค่ไหน
- D/E เปิดภาพหนี้ที่อาจดันผลตอบแทนให้สูง
คำเตือน: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านการลงทุนเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำหรือการชักชวนให้ซื้อขายหลักทรัพย์ใด ๆ การลงทุนมีความเสี่ยง ผู้ลงทุนควรศึกษาข้อมูลและทำความเข้าใจลักษณะสินค้า เงื่อนไขผลตอบแทน และความเสี่ยงก่อนตัดสินใจลงทุน ผลการดำเนินงานในอดีตไม่ได้เป็นสิ่งยืนยันถึงผลการดำเนินงานในอนาคต
เริ่มต้นลงทุนอย่างมั่นใจกับ HoonHub
HoonHub ช่วยให้คุณบันทึกพอร์ตหุ้นไทยและดูต้นทุนจริงของทุกตัวที่ถืออยู่ เปิดดูข้อมูลและงบการเงินของบริษัทจดทะเบียนได้ในหน้าเดียว และเก็บความรู้เพิ่มจากบทเรียนสั้น ๆ ที่อ่านจบได้ระหว่างรอรถติด
